Przejdź do głównej zawartości

Wyznawcy Excela i dyplomowani ślepcy, czyli jak zarządzać szpitalem w Chorzowie bez pojęcia o przyczynie i skutku

 


W administracji i zarządzaniu publicznym istnieje szczególny gatunek menedżera. Ekonomista z Excela. Człowiek, dla którego świat nie istnieje, dopóki nie zostanie pocięty na kolumny, podświetlony na czerwono formatowaniem warunkowym i spięty tabelą przestawną, czyli pivotem (wyobraźcie sobie że są takie osoby, które nie wiedzą i nie wierzą, że to jedno i to samo). Gdy tabelka świeci się na zielono – tryumf. Gdy zapala się na czerwono – pora chwycić za nożyczki i uciąć to, co ją psuje.

Problem w tym, że ci wszyscy dumni posiadacze dyplomów MBA, którzy na wykładach uczyli się rysować krzywe popytu i podaży i liczyć wskaźniki, najwyraźniej przespali absolutny fundament ekonomii i analizy systemowej. Wynik w tabeli nie jest wyrokiem ani instrukcją obsługi piły. Wynik jest wyłącznie objawem. A prawidłowa interpretacja tego objawu zaczyna się tam, gdzie menedżer rozumie mechanizm przyczynowo-skutkowy, który doprowadził do konkretnego stanu rzeczy.

W Zespole Szpitali Miejskich w Chorzowie mamy dziś ten mechanizm wyłożony jak na tacy. W arkuszach i komunikatach wokół programu naprawczego na lata 2026–2028, zatwierdzonego przez prezydenta Chorzowa i przekazanego do Ministerstwa Zdrowia, pojawiają się twarde liczby. Ponad 20,83 mln zł straty netto za 2025 rok, ok. 40 mln zł wydatków na ustawowe podwyżki przy niecałych 20 mln zł z NFZ, spadek liczby porodów z 627 w 2022 r. i 427 w 2025 r. do prognozowanych ok. 385 w 2026 r.  oraz koronny argument o jednym pacjencie na 25-łóżkowej neonatologii.

Wyznawca arkusza kalkulacyjnego widzi „pusty oddział” i próg 700 porodów z ministerialnych map, więc wyciąga wniosek: zamknąć, wygasić, zredukować, a w zamian postawić na ZOL (Zakład Opiekuńczo-Leczniczy) i opiekę geriatryczną. Księgowy widzi usychającą gałąź i bierze piłę. Tymczasem prawdziwy analityk schodzi do korzeni i sprawdza, kto odciął dopływ wody, dlaczego pacjentki uciekły do diagnostyki prywatnej lub ośrodków o wyższej referencyjności, a komunikat o „zwijaniu” zadziałał jak samospełniająca się przepowiednia.

Ale jest jeszcze jeden warunek uczciwej interpretacji tego zwrotu w stronę „seniorów i opieki długoterminowej”. Trzeba sprawdzić, jak ten system wygląda w praktyce i dlaczego wielu seniorów oraz ich rodzin w Chorzowie po prostu nie wie, co im przysługuje i jak działa cała ścieżka.

W dyskusji o zwijaniu oddziałów i przerzucaniu akcentów na opiekę nad starszym pokoleniem łatwo pominąć prosty fakt. Posiadanie łóżek czy zapowiadanie rozszerzenia opieki geriatrycznej nie zastępuje wyspecjalizowanego oddziału geriatrycznego, skoncentrowanego na wielochorobowości, zespołach geriatrycznych (majaczenie, upadki, polipragmazja, otępienie) i całościowej ocenie geriatrycznej.

W realiach Chorzowa wsparcie dla osób starszych i niesamodzielnych jest rozproszone pomiędzy oddziały ogólnointernistyczne i rehabilitacyjne w ZSM, gdzie starsi pacjenci trafiają często w trybie ostrym, ale nie zawsze otrzymują pełną, interdyscyplinarną procedurę geriatryczną oraz jednostki pomocy społecznej i opieki nad seniorami w mieście, takie jak Ośrodek Pomocy Społecznej w Chorzowie (OPS) oraz działające na terenie miasta Domy Pomocy Społecznej (np. DPS „Nadzieja” przy ul. Wandy 64, DPS św. Wincentego przy ul. Powstańców 45, DPS im. K. Jaworka przy ul. Siemianowickiej 101 czy ośrodek Caritas Archidiecezji Katowickiej „Święty Florian” przy ul. Harcerskiej 3), a także placówki opieki długoterminowej i rehabilitacyjnej w mieście i aglomeracji.

Dlaczego pacjenci szpitala i ich bliscy o tej ścieżce często nic nie wiedzą? Bo szpital leczy epizod ostry i wypisuje, zamiast prowadzić pacjenta przez labirynt procedur po wypisie. W momencie wypisu rodzina słyszy często ogólnikowe „trzeba zapewnić opiekę” albo dostaje plik kartek bez wyjaśnienia, czym różni się ścieżka zdrowotna (NFZ) od pomocy społecznej (OPS/DPS), jakie dokumenty trzeba skompletować i gdzie szukać wolnego miejsca. Starszy pacjent bywa po leczeniu zmęczony, zdezorientowany albo wyłączony z podejmowania decyzji, a bliscy zderzają się ze ścianą biurokracji dokładnie wtedy, gdy potrzebują jasnego przewodnika.

W potocznym języku „ZOL” i „DPS” bywają wrzucane do jednego worka, ale w polskim systemie to dwie różne instytucje na różnych podstawach prawnych i z innym finansowaniem. ZOL (Zakład Opiekuńczo-Leczniczy) to podmiot leczniczy dla osób przewlekle chorych, po leczeniu szpitalnym, które nie wymagają już dalszej hospitalizacji na oddziale szpitalnym, ale ze względu na stan zdrowia i stopień niesamodzielności (np. w skali Barthel) wymagają całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych, opiekuńczych, leczenia farmakologicznego i rehabilitacji. DPS (Dom Pomocy Społecznej) to placówka pomocy społecznej dla osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i wymagają całodobowej opieki, ale nie wymagają całodobowego świadczenia usług przez podmiot leczniczy w rozumieniu ZOL. I jest jeszcze jedna ważna różnica w tych dwóch instytucjach. 

Podczas gdy w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym  pobyt pacjenta jest finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a pacjent pokrywa jedynie koszty wyżywienia i zakwaterowania (do 70% dochodu), w Domu Pomocy Społecznej to mieszkaniec płaci pełny koszt utrzymania, z czego mieszkańcowi można zabrać tylko do 70% dochodu, a w przypadku przewyższenia ceny pobytu o tych 70% renty czy emerytury, do opłaty reszty zobowiązani są członkowie rodziny.

Jak wygląda ścieżka przekazania pacjenta do ZOL-u? Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych, procedura ta może zostać zainicjowana na dwa sposoby. Pacjent (lub jego przedstawiciel ustawowy / opiekun faktyczny) może samodzielnie wystąpić z wnioskiem o wydanie skierowania do lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (lekarza POZ lub lekarza w szpitalu). W przypadku pacjenta przebywającego na leczeniu stacjonarnym, u którego zakończono proces hospitalizacji, a jego stan zdrowia wymaga całodobowej opieki pielęgnacyjnej lub opiekuńczej, z wnioskiem o wydanie skierowania do ZOL powinien wystąpić bezpośrednio lekarz oddziału szpitalnego, na którym przebywa pacjent. Dzięki temu placówka, w porozumieniu z rodziną, może zabezpieczyć dalszą ścieżkę opieki jeszcze przed wypisem.

W obu przypadkach do wniosku dołącza się wywiad pielęgniarski oraz zaświadczenie lekarskie na urzędowych wzorach, a także dokumenty potwierdzające wysokość dochodu, ponieważ pacjent ponosi odpłatność za koszty wyżywienia i zakwaterowania według ustawowych zasad, podczas gdy świadczenia zdrowotne finansuje NFZ. Skierowanie wraz z załącznikami składa się bezpośrednio do wybranego ZOL-u. Wyjątkiem jest sytuacja umieszczenia na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego.

W praktyce wygląda to znacznie bardziej topornie niż w rozporządzeniu. Brakuje koordynacji między oddziałem szpitalnym, POZ, OPS a samym ZOL-em. Dokumenty potrafią krążyć tygodniami, a rodzina często nie wie, że skierowanie można złożyć do więcej niż jednej placówki , co wydłuża cały proces.

Kolejki do ZOL-ów w Polsce są długie i nierówne, a zapotrzebowanie na opiekę długoterminową rośnie szybciej niż liczba miejsc. W zależności od placówki, województwa oraz trybu przyjęcia czas oczekiwania potrafi wynosić od kilkudziesięciu dni do wielu miesięcy, a w części miejsc nawet ponad rok, podczas gdy na listach oczekujących w kraju figurują tysiące osób.

W efekcie powstaje klasyczny klincz szpitalny. Pacjent po leczeniu ostrego epizodu nie powinien już zajmować łóżka szpitalnego, ale nie może bezpiecznie wrócić do domu, a miejsce w ZOL-u nie pojawia się z dnia na dzień.

W tym właśnie klinczu wychodzi na jaw najbardziej bezduszna twarz szpitalnej administracji. W systemie istnieje przecież funkcja szpitalnego pracownika socjalnego, którego zadaniem powinno być sprawne lawirowanie między procedurami ochrony zdrowia a pomocą społeczną tak, by pacjent wymagający całodobowej opieki trafił do ZOL-u, a rodzina dostała rzetelne wsparcie w przeprowadzeniu formalności.

W praktyce zbyt często okazuje się, że szpitalni pracownicy socjalni operują wiedzą i znajomością procedur sprzed ponad dekady, z czasów dawno nieaktualnych przepisów, powielając stare schematy zamiast znać aktualne ścieżki kierowania i możliwości systemowe. Zamiast sprawnie poprowadzić dokumentację do ZOL-u i zabezpieczyć ciągłość opieki, system wypycha niesamodzielne, ciężko chore starsze osoby prosto do domu, pod opiekę również starszych, schorowanych współmałżonków, którzy fizycznie i zdrowotnie nie są w stanie udźwignąć całodobowej pielęgnacji osoby leżącej.

A gdy przerażona rodzina próbuje alarmować, że w warunkach domowych nie da się bezpiecznie zaopiekować pacjentem i że to szpital powinien pomóc w zorganizowaniu przejścia do opieki długoterminowej, dyrekcja szpitala wyciąga straszak w postaci windykacji i zajęć komorniczych za rzekome „nieodebranie pacjenta ze szpitala” ,powołując się na przepisy o obciążaniu kosztami pobytu osoby, której stan zdrowia nie wymaga już dalszej hospitalizacji. Zamiast rozwiązać problem organizacyjny i prawny po swojej stronie, administracja przerzuca cały ciężar i odpowiedzialność na bezbronnych bliskich, wymuszając podpisanie odbioru pod groźbą egzekucji finansowej.

Przepisy nie są tu pustą kartką. Ustawa o działalności leczniczej nakłada na podmioty lecznicze obowiązek informacyjny wobec pacjentów o zakresie i rodzajach udzielanych świadczeń, a rozporządzenie Ministra Zdrowia precyzuje tryb kierowania do ZOL-u oraz obowiązek informowania o kolejności i przewidywanym terminie przyjęcia. Co więcej, standardy opieki i prawa pacjenta wymagają rzetelnego poinformowania o stanie zdrowia, dalszym postępowaniu i możliwościach kontynuacji opieki po wypisie.

Dlaczego administracja medyczna i system tak często te mechanizmy lekceważą albo traktują po macoszemu? Szpital rozlicza procedurę i „odcinek szpitalny”, POZ ma własne limity i zadania, a pomoc społeczna działa w innym reżimie. Nikt nie ma pełnej odpowiedzialności za całą ścieżkę życiową pacjenta między oddziałem a domem czy ZOL-em. Pracownicy socjalni i administracja nie są systematycznie szkoleni ze zmian prawa i dobrych praktyk koordynacji opieki, a personel na oddziałach traktuje rzetelne przygotowanie pacjenta do dalszej ścieżki jako zbędny dodatek, a nie integralną część procesu leczenia. 

Dla menedżera z Excela otwarcie lub rozbudowa łóżek opieki długoterminowej wygląda na prostszą receptę na ryczałt niż odbudowa zaufania na porodówce czy walka z patologiami własnych procedur. Tyle że sam ZOL nie rozwiązuje braku koordynacji, kolejek, wypisywania niesamodzielnych seniorów pod opiekę ich równie schorowanych małżonków ani straszenia rodzin komornikiem. W zestawieniu z wygaszaniem innych oddziałów pokazuje przede wszystkim, że system woli księgować łóżka, zamiast budować spójną, wczesną i ciągłą opiekę na każdym etapie życia.

I tu wracamy do punktu wyjścia: jeśli ktoś uważa, że wystarczy wrzucić do tabelki „więcej łóżek ZOL” i „mniej porodówek”, a resztę załatwi się wypisem pod groźbą komornika, to nie uprawia strategii. Uprawia księgowość bez diagnozy, w której na końcu i tak płaci pacjent i jego rodzina.

Najbardziej groteskowy w tej całej układance jest fakt, że ten sam system, który na poziomie haseł ogólnopolskich odmienia „politykę prorodzinną” i „godną starość” przez wszystkie przypadki, na poziomie lokalnego szpitala funduje mieszkańcom pełen cykl wykluczenia Od wypchnięcia ciężarnej do prywatnego gabinetu na starcie życia, po wypisanie schorowanego seniora pod groźbą komornika na jego finiszu. Excel wszystko przyjmie, a papier od programu naprawczego zniesie każdą gładką formułkę o „optymalizacji”. Szkoda tylko, że żaden z dyplomowanych architektów tej optymalizacji nie wpisał w swój arkusz jednej podstawowej rubryki koszt ludzkiej bezsilności. Ale spokojnie. W następnym kwartale na pewno zrobi się z tego ładny wykres kołowy.

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Na co komu ta księgowa?

Specjalnie posłużyłam się powyższym obrazkiem, gdyż  większości "korpoksięgowych" czy może raczej "ekauntantów" taki obrazek wydaje się widokiem z obcej planety. Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ "księgowość" większości takich osób wydaje się wprowadzaniem danych do systemu. Oczywiście danych zaciąganych automatycznie z ekselowskich plików lub też podawanych w mejlach od "biznesu". Skąd te dane "biznes" bierze? To raczej mało istotne. Istotne jest aby były one przekazane do systemu w wymagany  procedurą, ustalony i zatwierdzony przez "menedżerów" sposób. Oczywiście odpowiednio sformatowany i odpowiednio opisany. Do czego ma to służyć, skąd się wzięło i w jaki sposób powinno to zostać zinterpretowane, to już takich "korpoksięgowych" nie obchodzi, bo też rzadko kiedy takie rzeczy wiedzą. Najważniejsza jest przecież szybkość i sprawnie opanowany excel. Kiedy takie "korpoludki" jadą na  "tranzyszy...

U źródeł wielkiej huty

Kiedy 24 czerwca  w 1257, roku Książę Opola i Raciborza, Władysław, nadawał Bożogrobcom na zagospodarowanie wieś Chorzów, pewnie nie podejrzewał jakie skarby kryją się pod jego stopami. Nie podejrzewał też pewnie, że skarby te za kilkaset lat spowodują nagły wzrost gospodarczy tej wioski, która w czasie jej nadawania była według źródeł historycznych zniszczona po najeździe tatarskim, a do zadań Bożogrobców należało między innymi jej odbudowanie. Ponieważ jedną z podstawowych reguł zakonu była pomoc chorym, we wsi założono szpital, który następnie przeniesiono do Bytomia. Jednakże chorzowscy proboszczowie nadal byli przeorami szpitala św. Ducha. Bożogrobcy działali we wsi Chorzów aż do 1817 roku, kiedy po kasacji klasztorów przez Fryderyka Wilhelma II, kościół w Chorzowie zostaje przejęty przez proboszcza świeckiego Józefa Bedera. Pamiętam jeszcze, że w szkole uczono mnie, że Chorzów, jako Królewska Huta, prawa miejskie zyskał w 1922 roku, czyli w momencie przyłączenia go ...

Sztuka obiecywania

  Moi drodzy. Zauważyłam, że większość osób aktywnych w komentarzach dotyczących polityki w Chorzowie, zainteresowała się nią dopiero koło 2023 roku. Tymczasem sytuacja, która ma miejsce dzisiaj, zaczęła się wiele lat temu. Jak wiecie bardzo lubię zajmować się  wiwisekcjami różnych narracji, w związku z czym, tym razem na warsztat biorę obietnice dotyczące wybudowania stadionu Ruchu Chorzów.  Cofnijmy się zatem w czasie do roku 2016, kiedy to gruchnęła wieść, że ówczesny prezes klubu, Dariusz Smagorowicz, zaciągał wysoko oprocentowane pożyczki na regulację bieżących zobowiązań. Pożyczki te doprowadziły do narastającej spirali długów, która z kolei spowodowała, że Pan Smagorowicz postawił Miastu Chorzów, wtedy jeszcze reprezentowanemu przez Andrzeja Kotalę ultimatum, że albo Miasto da klubowi 18 milionów złotych, albo klub upadnie. Po wielu burzliwych dyskusjach, Miasto zgodziło się na jej udzielenie. W tym samym czasie okazuje się jednak, że prezes Smagorowicz w dokumenta...